Rặng Trường Sơn chạy từ Bắc xuống Nam có rất nhiều nhánh đâm ngang ra biển, trong đó có nhánh xuất phát từ dãy Ba Non (cao 2.000 mét) ở Đắc Lắc đâm ra hướng biển Đông, là ranh giới của hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hoà. 

Đầu tiên la núi Mẹ Bồng Con cao 2.052 mét rồi kéo dài ra Hòn Nhọn, Hòn Ông cao 1.104 mét, Hòn Chảo, Hòn Chúa cao 1.010 mét, xuống Đá Bia cao 706 mét là dãy núi cuối cùng. Tất cả các núi này đều được gọi chung một tên là dãy Đại Lãnh trên đó có đèo Cả nằm dọc theo mé biển.
Đèo Cả dài trên 12 km, quanh co uốn khúc. Một nửa đèo bên này là địa phận Phú Yên, nửa bên kia là Khánh Hoà.

Đây là một trong số rất ít đèo đẹp nhất nước nằm sát biển: một bên là biển xanh trùng trùng, một bên là vách núi trùng điệp còn trên cao là trời xanh mây trắng cao vòi vọi. Đứng trên đèo Cả, ta có cảm tưởng như đang ở trong một khung cảnh kỳ vỹ bao la trời đất. Chẳng những thế mà đầu thế kỷ XX, nhà học giả người Pháp Roland Dorgelés trong chuyến du hành xuyên Việt, khi đứng trên đèo Cả đã phải thốt lên những lời ca ngợi trong quyển “Sur La Route Mandarine” như sau:

“… Những hòn đá cao quá bắt ngợp, nghiêng mình mà trầm tư mặc tưởng, những cái thác nhỏ trắng phau, chảy từ cao xuống hố thẳm, những cây suông đuột lên trời, bốn bên dây leo lá phủ, thật là một cảnh cỏ cây chen đá lá chen hoa.

Chúng tôi trèo, trèo mãi rồi thình lình đứng trước khoảng không gian vô hạn. Rồi từ đó xe xuống dốc, cứ quanh co trên triền núi, bên này non cao đồ sộ, bên nọ biển rộng mênh mông.
Chiều lại, văng vẳng bên rừng một tiếng hươu kêu, vài tiếng vượn hú…” (1)

Trong dân gian, đèo Cả còn có tên gọi là đèo Cục Kịch. Tìm hiểu tên gọi Cục Kịch là do trước đây, khi đèo mới mở để thông thương giữa phía Bắc và phía Nam thì đèo chỉ trải lớp đá, lên xuống gập ghềnh và có đến 98 vòng cua rộng hẹp, gấp khúc. Cả người đi bộ, gánh gồng, xe ngựa, xe trâu kéo bằng bánh gỗ nghiến lên lớp đã trải kêu lục cục, dằn xóc lịch kịch nên mới có tên gọi trên.

Trong số 98 vòng cua trên có đến 10 vòng cua gấp khúc nguy hiểm. Vòng cua nguy hiểm nhất là vòng cua cánh chỏ ở mỏm Đá Đen: phía trên là tảng đá màu đen tuyền dựng đứng, sừng sững như một bức tường khổng lồ, đường đèo chạy men theo sát bờ biển là một vực sâu hoắm. Đứng trên nhìn xuống thấy dòng nước sâu thăm thẳm.

Trên đỉnh đèo Cả phóng tầm mắt nhìn ra biển thấy mặt nước mênh mông mãi tận chân trời, sóng gợn lao xao, một vài hòn đảo xa gần nhấp nhô trong làn sóng bạc, phản chiếu ánh mặt trời lóng lánh.

Nơi đây, trên đèo Cả thời Pháp thuộc có một trạm Phú Hoà do Nam triều xây dựng như một trạm dịch để lưu chuyển văn thư, vận tải lương thực, cáng, võng các quan chức hành chánh địa phương mỗi khi có công vụ. Sau này Pháp cho xây một bót tên Poste Petitte (Bót Bê Tí) để kiểm soát về mặt quân sự. Năm 1997 ranh giới giữa hai tỉnh Phú Yên-Khánh Hoà được phân chia từ chân Đá Đen kéo dài theo đường phân thuỷ đến đỉnh Hòn Nưa. Và Vũng Rô thuộc địa phận Phú Yên.

Đường đèo nhiều vòng cua theo sườn núi nhô ra, lõm vào quanh co. Nơi nhô ra thường nằm sát biển, chỗ lõm vào có nhiều khe, thác nước chảy quanh năm từ trên cao xuống. Những lúc trời  yên, gió thổi nhẹ, rừng cây lá khua xào xạc, hoà với tiếng nước chảy rì rào tạo thành khúc nhạc trầm bổng êm đềm khiến du khách qua đường thư thái tâm hồn, quên đi những phiền muộn, nhọc nhằn.

Đèo Cả đã được dân gian cảm tác thành những khúc dân ca mượt mà, như một nhân chứng cho những cuộc tình  duyên tốt đẹp lẫn khổ đau:

Trèo lên đèo Cả
Ngó xuống Vạn Gĩa, Tu Bông
Biết rằng cha mẹ đành không
Chàng chờ, thiếp đợi uổng công hai đàng.

Cũng từ những cảm hứng thơ ca dân gian, nhà văn Y Uyên đã trích dẫn câu ca dao dẫn tựa cho cuốn tiểu thuyết Ngựa Tía mô tả một giai đoạn chiến tranh bi hùng của dân tộc:

Con ngựa Tía ăn quanh đèo Cả
Vầng nguyệt đêm rằm bóng ngả về không…

Đèo Cả cũng từng là địa điểm dừng quân của đoàn quân Nam tiến thời chống Pháp với nhiều văn nghệ sĩ tham gia: Trần Mai Ninh, Hữu Loan… để lại những dấu ấn đậm nét trong văn học, nhất là bài thơ đèo Cả nổi tiếng của Hữu Loan:

Đèo Cả!
Đèo Cả!
Núi cao ngút!
Mây trời Ai Lao
Sầu đại dương!
Dặm về heo hút
Đá Bia mù sương…                                                          

Trước cảnh nước non hùng vĩ, thiên nhiên hữu tình… những áng thơ văn vẫn còn lắng đọng mãi mãi với thời gian trong tâm thức mọi người. Nhưng quan trọng hơn cả, dãy Đại Lãnh còn được triều đại nhà Nguyễn cho chạm khắc vào Tuyên Đỉnh trong hệ thống Cửu Đỉnh đặt trước sân Thái Miếu ở Hoàng Thành Huế vào năm Bính Thân (1836) đời vua Minh Mạng. Từ năm 1840, núi Đại Lãnh còn được chuẩn định tế lễ 1 trâu và 1 heo.

Du lịch, GO! - Theo báo Phú Yên, ảnh Dulichgo, internet

Xuyên qua lòng đèo Cả

Đèo Cả là một trong những ngọn đèo hiểm trở nhất nước, là nỗi ngán ngại của bất cứ tài xế nào. Trong tương lai gần, cảm giác “đi mây về gió” sẽ không còn khi đường hầm xuyên qua lòng núi hoàn tất.

< Đèo Cả.

Ngày 18.11, Bộ GTVT và Công ty CP đầu tư Đèo Cả đã tổ chức lễ khởi công dự án hầm đường bộ đèo Cả đi qua 2 tỉnh Phú Yên - Khánh Hòa. Dự kiến đến năm 2016, công trình sẽ được hoàn thành, đưa vào sử dụng. Thời gian khai thác để hoàn vốn là 28 năm (2016-2044).

Dự án có chiều dài toàn tuyến 13,4 km, trong đó hầm đèo Cả dài 3,9 km, hầm Cổ Mã dài 500 m và đường dẫn cầu dài 9 km. Điểm khởi đầu tại Km 1353+500 QL1A thuộc thôn Hảo Sơn, xã Hòa Xuân, H.Đông Hòa (Phú Yên) và điểm cuối tại Km 1374+525 QL1A thuộc thôn Cổ Mã, xã Vạn Thọ, H.Vạn Ninh (Khánh Hòa). Hầm đường bộ đèo Cả được thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc TCVN 5729-1997 với tốc độ thiết kế 80 km/giờ.

Rút ngắn một nửa đoạn đường

Theo Bộ GTVT, tuyến giao thông huyết mạch QL1A qua đèo Cả có địa hình núi cao hiểm trở, nhiều cua gấp gây nguy cơ mất an toàn giao thông cho các phương tiện lưu thông trên tuyến, nhất là các xe tải nặng, xe siêu trường, siêu trọng. Khu vực này cũng thường xuyên xảy ra ách tắc giao thông do đất đá trên đèo bị sụt lở. Vì vậy việc đầu tư xây dựng hầm đường bộ qua đèo Cả nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông, nâng cao hiệu quả khai thác của QL1A.

Theo tính toán, khi dự án hoàn thành, đưa vào sử dụng sẽ giúp các phương tiện qua lại trên QL1A đoạn qua đèo Cả sẽ rút ngắn một nửa quãng đường đi, thời gian qua đèo chỉ bằng 1/4 trước đây, giảm thiểu các chi phí hao mòn hư hỏng. Mỗi năm sẽ tiết kiệm được gần 10 triệu USD. Dự án hầm đường bộ đèo Cả còn đóng vai trò đảm bảo giao thông thuận lợi giữa miền Trung và khu vực phía nam; kết nối 2 khu kinh tế trọng điểm là Khu kinh tế nam Phú Yên (Phú Yên) và Khu kinh tế Vân Phong (Khánh Hòa).

Đây là bàn đạp thúc đẩy các hoạt động công nghiệp, thương mại, du lịch không chỉ 2 tỉnh có dự án này mà còn cho cả khu vực miền Trung - Tây nguyên. GS-TS Trần Chủng, cố vấn dự án hầm đường bộ đèo Cả, cho biết: “Hầm đường bộ đèo Cả được xây dựng sẽ xóa được điểm đen về ách tắc, mất an toàn giao thông lớn nhất trên QL1A và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, xã hội đối với khu vực và cả nước”.

Hai đường hầm song song

Dự án đầu tư xây dựng hầm đường bộ đèo Cả được Bộ GTVT phê duyệt đầu năm 2012 theo hình thức BOT và BT với tổng vốn đầu tư là 15.603 tỉ đồng, chủ đầu tư là Công ty CP đầu tư Đèo Cả. Trong đó, kinh phí xây dựng hầm đèo Cả (đầu tư theo hình thức BOT) là 10.555 tỉ đồng, kinh phí xây dựng hầm Cổ Mã, đường dẫn và cầu trên tuyến (phần BT) 4.509 tỉ đồng, chi phí giải phóng mặt bằng và tái định cư 539 tỉ đồng (phần vốn ngân sách nhà nước).

Chủ đầu tư dự án là Công ty CP đầu tư Đèo Cả, được thành lập bởi liên doanh các nhà đầu tư gồm: Tổng công ty xây dựng Hà Nội; Công ty CP Tập đoàn Mai Linh Nam Trung bộ - Tây nguyên; Công ty CP đầu tư Hải Thạch BOT; Công ty CP Á Châu. Tư vấn lập dự án: Liên danh tư vấn Egis Becoem International và Công ty CP tư vấn xây dựng Hoàng Long.

Ông Hồ Minh Hoàng, Tổng giám đốc Công ty CP đầu tư Đèo Cả, cho biết: “Vốn đầu tư BOT sẽ do nhà đầu tư huy động vốn chủ sở hữu và vay để thực hiện và thu hồi vốn thông qua việc thu phí phương tiện qua hầm. Đối với vốn BT, nhà đầu tư huy động bằng nguồn vốn vay và sẽ được ngân sách nhà nước trả chậm.

Công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư được thực hiện bằng vốn ngân sách nhà nước”. Cụ thể, khu tái định cư phía Phú Yên sẽ được xây dựng với kinh phí khoảng 120 tỉ đồng trên 8,5 ha, phục vụ cho 156 hộ dân bị ảnh hưởng. Ở Khánh Hòa, UBND tỉnh đã phê duyệt Quy hoạch xây dựng Khu tái định cư số 2 tại xã Đại Lãnh, H.Vạn Ninh. Ông Nghiêm Sỹ Minh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP đầu tư Đèo Cả, cho biết: “Dự án không đơn thuần là phát triển giao thông mà còn là công trình phục vụ phát triển kinh tế vùng và liên vùng. Hoạt động của người dân vẫn phải được đảm bảo trong thời gian thi công”.

Ông Lê Văn Trúc - Phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh Phú Yên, Trưởng ban Chỉ đạo dự án - nói: “Chúng tôi đánh giá cao quyết tâm của nhà đầu tư trong việc triển khai dự án hầm đường bộ đèo Cả, nhất là trong điều kiện kinh tế thế giới và trong nước đang gặp khó khăn như hiện nay. Quan điểm chung của UBND hai tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa và Ban chỉ đạo dự án là tạo mọi điều kiện thuận lợi, đôn đốc triển khai quyết liệt các phần việc liên quan để chủ đầu tư sớm khởi công dự án và thi công các tiểu dự án thành phần đúng tiến độ”.

Theo GS-TS Trần Chủng, đối với hầm đường bộ đèo Cả, lúc đầu, đơn vị tư vấn cũng lựa chọn phương án tương tự như hầm Hải Vân gồm 1 hầm chính giao thông 2 chiều và 1 hầm thoát hiểm. Việc xây dựng đường hầm số 2 sẽ thực hiện sau 20 đến 30 năm, sau khi lưu lượng xe tăng cao tới mức giới hạn. Phương án này có ưu điểm là thời gian thi công ngắn hơn và chi phí ban đầu thấp hơn.

Nhưng khi so sánh các thông số kỹ thuật, kinh tế, an toàn giao thông và cân nhắc tới nhiệm vụ của hầm đèo Cả là một phần của tuyến đường cao tốc bắc - nam, cần phải thiết kế với vận tốc xe chạy 80 km/giờ, nên hầm đèo Cả đã được quyết định xây dựng đồng thời 2 đường hầm, mỗi đường hầm 2 làn xe giao thông cùng hướng. Giao thông 1 chiều với một đường hầm tạo nên 1 dòng không khí theo hướng giao thông.
Vì vậy, chỉ cần 1 hệ thống thông gió đơn giản làm tăng lưu lượng gió là đủ thông gió và vệ sinh trong hầm.

Do vận hành theo 1 chiều trong một hầm nên sẽ giảm được tai nạn giao thông. Nhược điểm của phương án này là vốn đầu tư ban đầu cao hơn phương án như hầm Hải Vân, nhưng tính tới khi phải làm 2 hầm thì tổng kinh phí vẫn rẻ hơn và đặc biệt chi phí bảo trì đường hầm có 1 chiều lưu thông thấp hơn 50% so với đường hầm có 2 chiều lưu thông.

Du lịch, GO! - Theo Đức Huy (Thanhnien)

Gò Điều và đèo Quán Cau

Đèo Quán Cau ở làng Mỹ Phú, còn chợ Quán Cau ở làng Phong Phú, đều thuộc xã An Hiệp, huyện Tuy An. Mỹ Phú nguyên là Mỹ An thôn, tổng Trung Đồng Xuân. Đông giáp thôn Phú Sơn, lấy đầm làm ranh giới, tây giáp thôn Quán Mới (Phú Tân). Tổng diện tích 44 mẫu 8 sào. Có đường thiên lý và khe kênh. Còn Phong Phú nguyên là Thận An xã, đông giáp thôn Tân Định, tây giáp thôn Tân Lập Vân Hoà, nam giáp xã Phú Toàn, bắc giáp thôn Mỹ An, diện tích 253 mẫu.

Ngày xưa, nơi chân đèo Quán Cau có một bà già không rõ nguồn gốc. Bà cất quán bán trầu cau, khách bộ hành qua đèo khá dài nên dừng chân giải khát, mua trầu cau ăn nghỉ rồi tiếp tục hành trình. Người đi ra Bắc đến chân đèo thì chờ người bạn đường, cũng mua trầu cau ăn rồi tiếp tục trèo đèo. Vì thế có tên đèo Quán cau.

Chiều chiều mượn ngựa ông Đô
Mượn kiều chú lính đưa cô tôi về
Cô về chẳng lẽ về không
Ngựa ô đi trước, ngựa hồng theo sau
Ngưa ô đi tới Quán Cau
Ngựa hồng thủng thỉnh đi sau Gò Điều

Không đi thì mắc cái eo
Có đi thì sợ cái đèo Quán Cau.

Hoặc:

Không đi thì nhớ Đồng Gieo
Có đi thì sợ cái đèo Quán Cau

Chợ Quán Cau lúc mới thành lập có bà già lập hàng quán bán trầu cau. Có người cho là hai ngôi quán tuy ở hai nơi mà chủ cũng chỉ là một bà già. Buổi tối bà trở về bán ở quán chợ, buổi sáng giao cho con cháu trông coi, bà ra bán ở quán đèo. Bà không ở hẳn ngày đêm vì lúc bấy giờ đèo Quán Cau cây cối rậm rạp, chúa sơn lâm thường xuất hiện tìm mồi ban đêm. Đầu đèo có một ngôi quán bán trầu cau, về sau có bán cháo sò huyết ở đầm Ô Loan.

Gò Điều thuộc ấp Bình Quang, thôn Phú Điềm. Giữa xóm có cây điều to lớn tán lá um tùm, trải bóng mát một vùng, khách qua lại thường dừng chân nghỉ mát. Về sau, khi làm đường cây điều bị chặt đi nhưng xóm vẫn được gọi là Gò Điều. Từ Gò Điều ra chợ Quán Cau khoảng 500m, dân cư khá đông đúc, có nhà thờ Gò Điều đã sập đổ, nền đất vẫn còn.

Đầm Ô Loan nhìn từ đèo Quán Cau

Đứng trên đèo Quán Cau nhìn khu vực núi non chung quanh, ta có cảm tưởng như dáng con hạc xoè đôi cách chúc đầu xuống uống nước đầm Ô Loan và ngôi chùa sắc tứ Vĩnh Long nằm trên lưng con hạc ấy. Chùa được khai sáng vào cuối thế kỷ 17 do Hoà Thượng Tế Thường khai sơn tại xứ Đồng Đúc làng Mỹ Phú. Đây cũng là nơi sinh của danh nhân lịch sử Lê Thành Phương (1825 – 1887), ông lớn lên trong gia đình nho giáo, khoa bảng, Bố là Lê Thành Cao đỗ cử nhân, được triều đình Huế bổ chức quan đốc học ở Phú Xuân. Mẹ là Nguyễn Thị Minh sinh quán tại Gò Duối tổng Xuân Bình, huyện Đồng Xuân.

Lê Thành Phương là người con thứ 6 trong gia đình có 8 anh em. Ông đỗ tú tài năm 1857 nhưng có ý chí chống Pháp. Lê Thành Phương qua lần gặp Nguyễn Tri Phương tại đình làng Phong Phú, đã có thêm niềm tin và ý chí quật cường. Do đó năm 1885, ông cùng nghĩa quân làm lễ tế cờ ở căn cứ dưới chân đèo Quán Cau mà phía đông có núi Mái Nhà, Hòn Yến, phía tây có hòn núi nhỏ thuộc dãy Trường Sơn.

Tháng 5/1886 đến tháng 2 năm 1887 đã diễn ra hai trận đánh quyết liệt giữa tên đại tá Demas và đội quân tay sai do Trần Bá Lộc chỉ huy với nghĩa quân do Lê Thành Phương với con Lê Thành Bính và con rể là Võ Hữu Phú.

Tháng 1/1886,  ông được Vua  Hàm nghi sắc phong Thống soái Quân vụ Đại thần và nhận được 3 khẩu thần công do Phan Đình Phùng gởi tặng.

Bùi Giảng, người phụ tá trực tiếp phía bắc đầu hàng giặc, cuộc chiến đấu không cân sức tại đèo Quán Cau vào tháng 2/1887, Lê Thành Phương phải rút lui để bảo toàn lực lượng. Ngày 13/2/1887, ông về quên vợ ở Tuy Hoà để tìm đồng đội cũ là Đặng Trạch nhưng bị phản bội vì ông ta đang làm Chánh tổng Hòa  Bình nên bị bắt nộp cho Trần Bá Lộc tại Ngân Sơn.

Ông bị kết án tử hình cùng 11 nghĩa sĩ khác trong đó có Nguyễn Hào Sự, vị tướng xuất sắc của phong trào Cần Vương. Ngày 20/2/1987 địch chém ông tại bến đò Cây Dừa (nay thuộc Bình Hoà, xã An Dân) rồi bêu đầu ngót tháng trời tại cây đa Cầu Chùa và cây đa chợ chiều Mỹ Phú. Trước khi chết ông ngâm bài “Tuyệt bút” sau đây:

Nhất sinh quyền nguyện vãn sơn hà
Thế sự thương mang thống hận da?
Thậm tắng cẩu cuồng tranh mại quốc
Khả liên hổ mãnh hãm khuy nha
Anh hùng mạc quản doanh dư luận
Tổ quốc hà cô sỉ nhục ta?
Khu thể cách tinh, linh bất một
Truờng kỳ mặc tưởng hậu đào ba.

Dịch thơ:

Ra tay cứu nước, thoả bình sinh
Uất hận trò đời lắm quẩn quanh
Căm ghét chó điên đua bán nước
Xót thương hùm dữ chịu chùn nanh
Anh hùng há lại lo nhơ tiếng
Tổ quốc sao đành để nhuốc danh
Thân có nát tan hồn chẳng mất
Sóng cồn sẽ lại dậy trào nhanh
(Lê Thành Phương)

Du lịch, GO! - Theo báo Phú Yên + internet

Từ Vạn Giã: gió biển, mưa dầm lên Đạ Sar (P18)

(Tiếp theo)
Thật ra, có nhiều con đường nối liền rừng và biển nhưng đây là con đường nối liền hai thành phố du lịch nổi tiếng ở Tây nguyên và miền Trung, nối Đà Lạt và Nha Trang... hay cũng là đường nối liền xứ biển và xứ hoa, được mở ra và thông xe chính thức vào tháng 4.2007.

< Gặp ngã 3 vào thị trấn huyện lỵ Khánh Vĩnh.

Trước đây muốn đi từ Đà Lạt xuống Nha Trang, ta phải đi qua đèo Prenn hay đèo Dran, đổ xuống Đơn Dương, lại qua đèo Ngoạn Mục xuống Phan Rang, từ đó theo quốc lộ 1 ra Cam Ranh, đến Ngả Ba Thành rồi rẽ về thành phố biển, tất cả dài 220 cây số.

< Qua thị trấn Khánh Vĩnh thì con đường không còn mang tên Cao Bá Quát mà là TL652. Đường sẽ nối liền TL723 của Lâm Đồng tại đỉnh đèo.

Bây giờ bạn có thể đi thẳng từ rừng xuống biển, chỉ mất 140 cây số. Buổi sáng bạn uống café ở Thủy Tạ bên hồ Xuân Hương se lạnh, buổi trưa bạn có thể nằm tắm nắng trên bãi biển Nha Trang nghe sóng đại dương vỗ bờ.

< Còn đây là ngã rẽ vào trung tâm xã Cầu Bà, vị trí trên bản đồ tại đây.

Về tên con đèo này cũng thật đa dạng: Người địa phương tại chân đèo gọi là đèo Hòn Dù, khách đi đường hoặc khách du lịch lại gọi là đèo Hòn Giao (vì đèo nằm cạnh đỉnh Hòn Giao 2062m), dân phượt lại gọi là đèo Omega, dân Khánh Hòa lại gọi là đèo Khánh Vĩnh vì chạy ngang qua huyện Khánh Vĩnh, dân Lâm Đồng thì gọi là đèo Bi Đoup theo tên đỉnh núi  Bi Đoup cao 2287m của cao nguyên Lang Biang Lâm Đồng mà con đèo cắt qua gần đó. Lại còn có tên gọi khác nữa là đèo Khánh Lê vì trước đây chân đèo là xã Khánh Lê nhưng bây giờ đổi tên là xã Liên Sang.

< Cây cầu cũng mang tên Cầu Bà.

Vậy đấy, tên đa dạng - chưa chính thức nhưng nếu ai nói về một cung đường mới nối xứ biển và hoa là ai ai cũng nghĩ về con đèo Hòn Giao. Nói cho cùng: bây giờ nhà nước đặt tên chuẩn cho đèo có lẽ đã... trễ vì người ta đã gọi quen rồi, chết tên.

< Nhiền đoạn quặn quẹo như rắn bò.

Trong thực tế: Đèo Hòn Giao (Mình tạm gọi trong bài viết tên này vậy) chính là con đường TL652 nối dài từ Khánh Vĩnh (phía Khánh Hòa) vào TL723 nối dài từ Lạc Dương (phía Đà Lạt). Đèo có độ dài khoảng 33km với một số đoạn thường có sương mù, nơi cao nhất tại đỉnh đèo gần 1700m (so với mực nước biển - đỉnh núi Hòn Giao cao 2062m).

< Ủy ban nhân dân xã Cầu Bà đây, từ đây đường bắt đầu chạy theo con sông Cái sẽ đổ ra Nha Trang.

Nếu đi theo hướng từ Đà Lạt về Nha Trang thì sau khi rời khỏi những cánh rừng lá kim giá lạnh trên lập địa thoai thoải của cao nguyên Lang Biang là tới những cánh rừng lá rộng nhiệt đới xanh ngắt trên sườn dốc dựng đứng thuộc địa phận Khánh Hòa.

< Vậy nhưng vẫn chưa vào đèo đâu vì vẫn còn là con đường dẫn được nâng cấp từ TL652 do Khánh Hòa đầu tư.

Đây cũng là khu vực của Vườn quốc gia Bi Đoup - Núi Bà với diện tích đến 64.800ha, nơi duy nhất trên thế giới được xác định còn sót lại loài thực vật thông hai lá dẹt (Pinus krempfii) có tổ tiên xuất hiện cùng thời với khủng long.

< Vào địa phận Liên Sang: phần trung tâm xã đường được mở rộng thành hai luồng riêng biệt có bồn ngăn cách ở giữa.

< Sông Cái bên phải đường lúc này trông thấy rõ ràng hơn. Nước cuộn trong xanh, ven bờ có chị phụ nữ đang giặt đồ, cái gùi lớn để bên cạnh.

Do VQG giữ nước tốt nên cung đường đèo có rất nhiều thác nước trong vắt. Ở độ cao trên 1000m (vùng đỉnh đèo) - nơi giáp ranh giữa hai tỉnh Lâm Đồng và Khánh Hòa, sương mù thường xuất hiện vào bất cứ thời gian nào trong năm.

< Khu trung tâm Liên Sang lúp xúp nhà cửa, đầy cây xanh rợp mát. Đèn đường, trụ phát sóng di động... đầy đủ.

Sườn phía Lạc Dương thoai thoải tử độ cao 1700m xuống 1500m nên du khách có cảm giác con đèo là một con dốc lớn. Con dốc vĩ đại này cũng chính là sườn đông của Trường Sơn Nam. Bất kỳ chuyến chinh phục đèo từ hướng biển hay cao nguyên: sau khi bạn qua những con dốc dài thì tai bạn sẽ lùng bùng, đôi khi hơn nhức (như khi bạn xuống máy bay vậy) do thay đổi độ cao nhanh từ 1500m xuống 1000m, rồi dưới 500m (hay ngược lại).

< Qua trung tâm rồ thì nhà cửa thưa thớt hơn: Những căn nhà ván đặc trưng của người dân tộc nay đã được thay bằng nhà tường.
Gặp nhóm trẻ đang rong chơi, mình dừng xe để 'nửa kia' lấy kẹo cho bọn nhỏ. Những đứa bé bỏ chạy khi thấy người lạ kêu nhưng quay lại ngay khi thấy kẹo, nhưng sao lại dành giật nhỉ - từ từ nào...

< Đám trẻ trai bên kia đường cũng vậy, mỗi đứa có một nắm to kẹo Alpenliebe thơm ngậy - tha hồ túm áo và lưng quần lên để đựng.
Mà bọn trẻ ở đây dành giật nhau khiếp quá, không như những đứa bé ở hồi sau trên địa phận Lâm Đồng. Vậy nhưng rồi cũng xong, đứa nào cũng có phần.

< Rời Liên Sang, bọn mình chạy qua một cây cầu mà chắc chắn ai đi cung đường này cũng sẽ ấn tượng không quên: đây là cầu Bến Lội.
Phía dưới là dòng nước chạy qua một vùng đầy sạn tròn tròn từ đầu nguồn sông cái. Những cái quán đằng kia là nơi dừng chân của khách đi xe trước khi lên đèo.

< Qua một vòng cua thì thấy quán Bến Lội: hơn 2 năm trước bọn đã ghé ăn cơm theo tour xe Ngọc Giàu, xuống rửa chân trong dòng nước mát lạnh, dưới đáy là những viên đá tròn. Chỉ mới thoắt đó mà giờ đã là dĩ vãng xa xưa.

Bây giờ, tại đây đã có thêm nhiều quán khác như Chân Đèo, Phố Nhỏ...

< Bảng báo vào đèo: "Đường đèo dốc quanh co dài 29km". Có lẽ, phía Đà Lạt xuống đây sẽ ghi khác nên trên mạng internet vẫn có thông tin rằng đèo Hòn Giao dài 33km - âu cũng là tùy người ta tính vào đèo từ khúc nào thôi.

< Đường đèo thật tốt với 2 làn thừa, đồi núi hai bên chập chùng.

Theo nhiều nguồn tin thì đèo Hòn Giao dài 33 km là con đèo dài nhất Việt Nam (con đèo dài thứ hai là đèo Pha Đin 32 km). Tuy nhiên, một ít biển báo giao thông ghi chính thức đèo dài 29 cây số, điều này tất nhiên là còn tùy ở việc tính đèo từ khúc nào. Đèo Hòn Giao thực chất là đèo một sườn: Sườn phía Khánh Hòa chiếm đại bộ phận chiều dài con đèo từ cao trình khoảng 200m ở Khánh Lê lên đến 1700m.

< Cái thác nhỏ đầu tiên trên đèo Hòn Giao mà bọn mình gặp. Trên suốt đường đèo ni có rất nhiều thác khác nữa.

Con đường được thiết kế và thi công rất tốt nên không quá dốc và các khúc cua không quá ngoặt, có phần êm thuận hơn cả Đèo Cả và nhiều đèo khác. Phía Lâm Đồng đường càng đỡ dốc, ẩn mình giữa cánh rừng đầu nguồn sông Đa Nhim và những đồi thông xanh biếc của cao nguyên Lang Bian, qua những buôn làng của đồng bào Mơ Nông, K’Ho, Cil, trở thành con đường đẹp nhất Tây Nguyên.

< Con đường quanh co theo sườn núi: đường đến đâu thì vạt núi đến đấy, vậy nhưng năm nào mưa bão nhiều cũng bị lở.

< Hiếm hoi lắm mới thấy một xe đò chạy ngược lại: du lịch từ xứ hoa về xứ biển đây.

Ngọn đèo này của phía Khánh Hòa được làm gian nan và công phu hơn phía Lâm Đồng khá nhiều. Trên cao đất lại tương đối bằng phẳng và chỉ xuyên rừng bằng cách phá các ngọn đồi đất đỏ bazan, còn dưới này là núi đá dốc đứng hiểm trở. Có những nơi người ta phải phá đá lên cao vài chục mét, làm thành nhiều tầng có thiết kế mương nước chảy để khỏi sụp lở. Đá còn la liệt khắp nơi dọc theo con đường hoặc lăn xuống vực sâu ngút mắt, cho thấy việc thi công gian khổ đến ngần nào.

< Tảng đá rất to trên sườn núi có hình thù kỳ lạ.

Ở một đoạn cao nào đó nhìn xuống không bị khuất, bạn sẽ thấy con đường quanh co mải miết lượn tới lượn lui và mất dạng giữa núi rừng trùng điệp. Ở dưới nhìn lên bạn sẽ thấy con đường như xông thẳng vào vách núi sừng sững trước mắt không chút e dè. Bạn sẽ không ngăn được thán phục ý chí, trí tuệ, tài năng cùng với kỹ thuật, máy móc thi công hiện đại của những người đã tạo ra con đường kỳ diệu.

< Cây khô trên đỉnh cao trơ trụi.

Chạy trên con đường này, khách du lịch có thể dừng lại đôi phút trước mấy ngôi miếu nhỏ để tưởng niệm và tỏ lòng biết ơn những công nhân và kỹ thuật viên đã bỏ mình khi góp sức làm nên con đường tuyệt vời cho tương lai mà mọi người đang thong dong lướt đi.

< Bọn mình dừng lại. Chỗ này có cái miếu nhỏ được lập lên từ năm ngoái khi xẩy ra một tai nạn giao thông làm thiệt mạng hai bạn trẻ.

< Khung cảnh phía dưới đẹp vô cùng. nhìn thấy cả con đường mình đã qua cùng một trong những con suối đầu nguồn sông Cái.

< 'Ôm' của mình đây: đang chăm chú săn ảnh...

Một điểm son nữa cho Khánh Hòa là đoạn đường này đã được xây dựng hoàn chỉnh với tất cả yêu cầu cần có của một con đường hiện đại. Mặt nhựa phẳng mịn, cầu cống, mương nước, rào chắn, gương lồi, vạch vôi, biển báo giao thông các loại chỉ tốc độ, khoảng cách, các đoạn đường nguy hiểm, độ cao… Bạn cứ yên chí chạy xe theo chỉ dẫn sẽ chắc chắn an toàn.

< ... và chụp luôn mình đang đứng bên bờ vực thẳm.

Đường đèo Hòn Giao hoàn toàn không khó đi cho dù bất kỳ từ hướng nào. Duy nhất một vài việc bạn cần lưu ý nếu đi xe gắn máy: phải coi chừng bình xăng của mình. Từ cây xăng ở xã Đạ Sa phía Lâm Đồng bạn phải chạy 100 cây số mới đến cây xăng tiếp theo ở Diên Khánh. Nếu lỡ kẹt, bạn có thể đổ xăng lẻ ở Khánh Lê, dưới chân đèo, do mấy người dân tộc mang về bán hoặc cố chạy vài chục cây số nữa đến thị trấn Khánh Vĩnh, nơi cũng chỉ bán xăng lẻ, tuy nhiều hơn.

< Uống nước, nghỉ chân ngắm cảnh cho thỏa rồi lại đi. Trời nắng chang chang, không thấy tý gì lạnh, vậy nhưng cũng không nực nội gì.

< Bất chợt gặp một cô gái người dân tộc đang bước nhanh bên vệ đường, lưng đeo gùi.
Chốn hoang vắng này, cô ta đi đâu vậy cà, có lẽ nhà gần đây.

< Gặp một chòi cao canh lửa của kiểm lâm ven đường, mình ghé vào và leo lên thang.
Lúc này cũng có 2 xe môtô ghé lại, phía sau chở 2 cô Tây du lịch ba lô.

< Chòi canh lửa đây: mình đang ở trên đó, 'nửa kia' ở dưới chụp lên. Hai cô Tây cũng lò dò lên theo.

Riêng việc hỏng xe hay xì bánh, nổ vỏ trên đèo sẽ là một... đại họa vì không thể tìm ra chỗ sửa. Vì vậy bạn nên xem sơ qua xe của mình trước chuyến đi để thật an tâm. Bugi sơ cua, nếu biết tự vá và có đem theo ruột phòng hờ thì sẽ không còn gì đáng ngại nếu vỏ xe không quá tả.

< Dung nhan 2 cô Tây đây - Bọn mình lên cao nguyên còn hai cô nàng từ đấy về xứ biển: đúng là người lên kẻ xuống.

Đèo Hòn Giao ngày nay là một con đường rất tốt nối từ đồng bằng lên cao nguyên. Đây cũng là một bảo tàng thiên nhiên vĩ đại về cảnh quan, về đất đá, về các quá trình địa chất xa xưa, về tính đa dạng sinh học của VQG Bi Đoup – Núi Bà, và cả về văn hóa bản địa của người Lạch ở Lạc Dương vốn trước đây là chủ nhân vùng đất Đà Lạt được người Pháp tái định cư về Lạc Dương để lấy đất xây dựng thành phố Đà Lạt.

< Quang cảnh mà mình chụp trên chòi canh lửa: một đất một trời rộng bao la.

Thiên nhiên kỳ thú và con người nhân hậu trên từng nơi đi qua, cảm giác hứng thú và sợ hãi khi đi trên con đèo hiểm trở ẩn hiện trong mây, những khao khát được trải nghiệm, được hiểu biết... đã tạo ra sức hấp dẫn rất lớn đối với du khách trong và ngoài nước. Rất thường gặp những nhóm du khách đi xe máy thậm chí xe đạp vượt đèo: vậy nên đường đèo Hòn Giao không chỉ nối hoa với biển mà chính nó cũng là một đối tượng du lịch đắt giá.

< Lại lên đường. Thi thoảng bắt gặp một chiếc xe ngược chiều hay cùng chiều - không nhiều so với cung đường đèo rộng, đẹp và đằng đẳng.
Lúc này, độ cao đã tầm 800m trên mực nước biển. Đường vẫn còn xa, đèo Hòn Giao vẫn còn dài, dài lắm...

Còn tiếp
Phần 1 - Phần 2 - Phần 3 - Phần 4 - Phần 5 - Phần 6 - Phần 7 - Phần 8 - Phần 9 - Phần 10 - Phần 11 - Phần 12 - Phần 13 - Phần 14 - Phần 15 - Phần 16 - Phần 17 - Phần 18 - Phần 19 - Phần 20 - Phần 21 - Phần 22 - Phần 23 - Phần 24 - Phần 25 - Phần 26

Điền Gia Dũng - Du lịch, GO!